Show Menu

Starożytność. Świat Biblii Cheat Sheet by

Najważniejsze pojęcia
-matura     -antyk     -biblia

Kształ­towanie Biblii

Biblia to święta księga Izraela i chrześ­cijan, uznana za natchnioną przez Boga. Biblia formowała się przez stulecia i nie ma jednego autora. Jest niejed­nolita gatunkowo.

Gatunki literackie w Biblii

Opowiadanie dydakt­yczne
Opowieść historyczna
Baśń o ukrytym sensie moralnym
Hymn
Psalm
Poemat miłosny
Poemat filozoficzny
Przypowieść (parabola)
List apostolski
Kazanie

Stary i Nowy Testament

Stary Testament
Nowy Testament
Spisany głównie po hebrajsku i aramejsku.
Teksty greckie.
Jest uznany za natchmiony przez Żydów i chrześ­cijan.
Jest uznawany tylko przez chrześ­cijan.
Ideą Starego Testamentu jest przy­mie­rze Boga z narodem wybran­ym. Opisuje burzliwe dzieje tego przymi­erza.
Nowy Testament opowiada o Jezusie z Nazare­tu, który jest Synem Bożym i Mesjaszem, zapowi­edz­ianym w ST. On - przez swoją mękę i śmierć - przypi­ecz­ętował nowe przymi­erze.

Przekłady i autorytet Pisma Świętego

Większość czytel­ników Pisma Świętego korzysta z jego przekł­adów. Biblia jest prawdo­pod­obnie przetł­uma­czona na każdy język świata. Najsły­nni­ejsze polskie tłumac­zenie zawdzi­ęczamy ks. Jakubowi Wujkowi, którego praca wrosła w tradycję literacką i stała się wzorem stylu biblij­nego. Współc­ześnie korzysta się z Biblii Tysiąc­lec­ia, powstałej z okazji obchodów tysiąc­lecia chrztu Polski.
Pismo Święte cieszy się niekwe­sti­ono­wanym autory­tetem jako źródło podsta­wowych wartości, norm etycznych i wzorców osobowych. Biblia jest też bogactwem wątków i motywów. Wynika to z jej uniw­ers­aln­ości. Np. Deka­log zawiera uniwer­salne zasady etyczne, które można odnieść do każdej sytuacji.

Symbolika cyfr

Trzy - boskość
Cztery - pełnia i całość
Siedem - doskon­ałość i pełnia

Pieśń nad Pieśniami

Jej autorstwo przypi­sywane jest Salomo­nowi, który był bardzo czuły na piękno kobiet. Znajdujące się w tekście symbole (jeleń, synoga­rlica) i niedop­owi­edzenia sugerują ukryty sens utworu - rozmowa duszy z Bogiem, Kościoła z Chryst­usem.

Ważne przypo­wieści

O dobrym i złym drzewie
O kąkolu
O siewcy
O pannach mądrych i głupich
O synu marnot­rawnym
O Dobrym Pasterzu

Apokalipsa

Autorstwo przypi­sywane jest św, Janowi, lecz sądzi się, że została spisana przez uczniów Jana. Księga powstała w czasach prześl­adowań pierwszych chrześ­cijan, jest to więc okres męczen­ników, oddających życie za swoją wiarę.
Apokalipsa kojarzy się z katast­rofą, zagładą. W sensie biblijnym apokalipsa to gatunek litera­cki. Charak­ter­yzuje się on:
>jawnością osoby narratora
>zapowiedziami rychłej interw­encji Boga
>niejasnym, symbol­icznym językiem i wizyjn­ością obrazo­wania.
Istnieją 3 sposoby interp­ret­owania. Jedna mówi, że symbol­iczny język opowiada dotych­czasowe dzieje świata i zapowiada jego koniec. Druga zakłada, że Apokalipsa ma sens wyłącznie esch­ato­log­icz­ny, czyli odnosi się do wydarzeń z końca dziejów i ostate­cznych losów człowieka: zbawienia lub potępi­enia. Trzecia interp­retuje księgę w kontekście epoki powstania. Bestia to Rzym Cesarski.
 

Wybrane księgi

Księga Rodzaju
Księga początków. Powstała w wyniku stopienia się kilku tradycji. Opowiada o powstaniu świata i ludzi oraz o pierwo­tnych relacjach Boga z człowi­eki­em.B­oh­aterami drugiej części są patr­iar­cho­wie: Abraham, Izaak, Jakub, Józef.
Księga Wyjścia
Opowieść o wyjściu Izraelitów z Egiptu i ich wędrówce do Ziemi Obiecanej. Centralną postacią jest Mojż­esz.
Księga Izajasza
Księga prorocka. Izajasz, powołany w niezwykłym widzeniu (zobaczył w Świątyni Boga w otoczeniu aniołów), głosił upadek i wskrze­szenie Izraela, a także przyjście Mesjasza.
Księga Hioba
Opowiada o pobożnym mężu, na którego Bóg zesłał wszystkie możliwe nieszc­zęścia. Hiob rozważa sens cierpi­enia, które nie musi być karą za grzechy, a wynika z nieodg­adn­ionych Bożych wyroków i jest próbą wiary.
Księga Psalmów
Psalmy - hebrajskie pieśni religijne. Zawiera 150 psalmów, autorstwo których przypisuje się Dawidowi. Księga jednak jest stworzona przez kilku autorów.
Pieśń nad Pieśniami
Poemat miłosny w formie lirycznego dialogu pomiędzy Oblubi­eńcem i Oblubi­enicą. Jedna z interp­retacji mówi, że prawdziwa miłość między ludźmi jest odbiciem miłości Boga.

"­Hio­b" Georges de La Tour

Psalmy

W psalmach człowiek jest świadomy własnej słabości, dlatego całkowicie podpor­ząd­kowuje się Bogu. Wyróżn­iamy: psalmy poch­walne, dziękc­zynne, błagal­ne.
Podstawową figurą stylis­tyczną jest para­lel­izm. Tekst rozwija się przez liczne powt­órz­enia, które budują nastrój uroczy­stego porządku.
Styl biblijny to prostota i kunszt­owność. Zdanie są zwykle wspó­łrz­ędnie złożone, często rozpoc­zynane spójni­kiem, człony zdań krótkie. Słownictwo jest podn­iosłe, nacech­owane emocjo­nalnie, archai­czne. Wyróżnia się rónież bibl­izmy i semi­tyz­my. Częsta jest inwe­rsja, para­lelizmy składn­iowe, anafory, epifory, spójniki i zaimki dzierż­awc­ze.

Ważne!

Styl biblijny!
Nawiązania do Biblii: Książka Zbigniewa Herberta, Powrót Hioba Anny Kamień­skiej, Piosenka o końcu świata Czesława Miłosza
 

Opatrzność Boża

W Biblii historia ma głęboki sens. Jest działaniem Opatrz­ności Bożej, czyli szczeg­ólnej opieki, którą Stwórca roztacza nad stowrz­eniem. Tylko Bóg widzi prawdziwe znaczenie zdarzeń, które człowi­ekowi mogą wydawać się chaoty­czne. Tej perspe­ktywy nie zna grecka mitologia.

Człowiek i Bóg

W świecie Biblii wszystko, co człowiek czyni jest związane z Stwórcą. Grzech pierwo­rodny oznacza odejście od Boga, zburzenie pierwo­tnego ładu stworz­enia. Skruszeni grzesznicy wracają wciąż do Pana. Schemat grzechu, upadku i pokuty często pojawia się w biblijnych opowie­ściach. Ludzie, choć są podatni na zło, mogą je przezw­yciężyć i czynić dobro. Każde wydarzenie w Biblii ma wymiar sakralny.
Historii świętej towarz­yszyły modlitwy. Krótkie i proste nabrały z czasem formy poetyc­kiej, dlatego Biblia jest źródłem inspiracji dla tylu wieków kultury.
Biblijne opowieści poruszają pytania: jaki jest sens życia? dlaczego człowiek musi cierpieć? czym jest miłość? Mądrość biblijna nie polega na dawaniu odpowi­edzi, bo prawdziwą mądrością jest zaufanie Bogu i postęp­owanie zgodnie z Jego wolą.
Człowiek powinien wierzyć w niesko­ńczoną miłość Stwórcy. W ST surowy i groźny Bóg, dawał jej dowody, wybaczając i otaczając opieką. Miłości człowieka do Boga powinna towarz­yszyć miłość między ludźmi.
"­Mądrość bowiem tego świata jest głupstwem u Boga" ~~ św. Paweł
"W wielkiej mądrości - wiele utrapi­enia, a kto pomnaża wiedzę, pomnaża i cierpi­eni­e." - Kohelet

Ksiega Hioba

Akcja opowieści toczy się na dwóch płaszc­zyz­nach: nadprz­yro­dzonej (Bóg, aniołowie, szatan) i ziemskiej. Realia geogra­fic­zno­-hi­sto­ryczne: Ziemia Us, Izraelici osłabieni podbojem babilo­ńskim. Hiob (znaczy: prześl­ado­wany) to człowiek bogobojny, który cieszy się dostatkiem i szczęś­liwym potoms­twem.
Według ówczesnych wierzeń wszyscy zmarli - źli jak i dobrzy - trafiali do Szeolu. Starożytni Żydzi nie myśleli o karze lub nagrodzie po śmierci. Uważali, że Bóg w życiu doczesnym nagradza cnotliwych i karze złych. Cierpienie wynika zatem z grzechu.

Prorocy. Trudność lektury

W ST i NT pojawiają się prorocy, którzy przema­wiają w imieniu Boga. Dzięki wizjom przysz­łości potrafią odsłonić część planu Stwórcy.
Podczas czytania biblijnych proroctw zawodzi czytanie na poziomie dosłownym.
Działali przede wszystkim w okresach upadku Izraela. Ich przestrogi miały charakter dydakt­yczny i rekomp­ens­owały wiernym poczucie krzywdy i niespr­awi­edl­iwości.
Tekst niesie wiele dodatk­owych, trudno uchwytnych sensów symbol­icz­nych. Są one uniwer­salne - odwołują się do podsta­wowywch przeżyć i odczuć człowieka.

Symbole Apokalipsy

Bara­nek - Jezus Chrystus
Bestia o liczbie 666 - uciele­śnienie zła
siedmiogłowy smok - szatan
Babilon - zło świata
Nowe Jeruza­lem - obietnica Królestwa Bożego
czterej jeźdźcy - Zabór, Mord, Głód, Śmierć; uosobienia nieszczęść wojny
siedem pieczęci - największe tajemnice, dotyczące sensu dziejów ludzkości

Download the Starożytność. Świat Biblii Cheat Sheet

3 Pages
//media.cheatography.com/storage/thumb/karimetka_staro-ytno-wiat-biblii.750.jpg

PDF (recommended)

Alternative Downloads

Share This Cheat Sheet!

 

Comments

No comments yet. Add yours below!

Add a Comment

Your Comment

Please enter your name.

    Please enter your email address

      Please enter your Comment.

          Related Cheat Sheets

          More Cheat Sheets by Karimetka

          Groteska